Wywłaszczenia na strategiczne inwestycje w sieci przesyłowe

autor: Paweł Goryl

publikacja: 20 września, 2023

recenzent: Mirosław Ochojski

aktualizacja: 15 lutego, 2024

Fakty sprawdzone

Nasze artykuły są oparte o przepisy prawa, orzecznictwo sądów oraz doświadczenie kancelarii.

Rozwój branży energetycznej, zwłaszcza związanej z Odnawialnymi Źródłami Energii (OZE) oraz atomistyką, a także konieczność integracji sieci przesyłowych w ramach Unii Europejskiej, narzucają potrzebę realizacji wielu inwestycji.

Budowa sieci przesyłowych (m.in. elektrycznych, gazowych, wodociągowych) oraz infrastruktury towarzyszącej (dróg, torów kolejowych itp.) wymagać będzie w najbliższych latach pozyskania wielu prywatnych gruntów.

Spis treści
    Add a header to begin generating the table of contents

    Na początku września 2023 r. weszła w życie nowelizacja Ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych (dalej: usp). Tzw. specustawa przesyłowa przestała być epizodyczna (pierwotnie miała obowiązywać do 31 grudnia 2030 r.), znacznie rozszerzono również katalog inwestycji, jakie mogą być na jej podstawie realizowane.

    Inwestycje w sieci przesyłowe to nie tylko budowa nowych linii, ale również modernizacja starszych instalacji, tak aby mogły sprostać współczesnym i przyszłym wymaganiom. Konieczne będzie przeprowadzenie także wielu tzw. inwestycji towarzyszących – czyli np. dróg dojazdowych do stacji przesyłowych i elektrowni atomowych.

    Przeczytaj dzisiejszy artykuł i poznaj zasady, na jakich pozyskiwane będą cudze grunty w celu realizacji wskazanych w specustawie przedsięwzięć.

    Jakie inwestycje mogą być realizowane na podstawie specustawy przesyłowej?

    Ustawa określa zasady przygotowania i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych, sieci dystrybucyjnych oraz inwestycji towarzyszących (art. 1 ust. 1 usp). Warto zatem przyjrzeć się ustawowym definicjom, zgodnie z nimi:

      • Strategiczna inwestycja w zakresie sieci przesyłowej – przez pojęcie to rozumie się zadanie inwestycyjne wraz z wykonywaniem niezbędnych robót budowlanych, w szczególności dotyczące budowy lub przebudowy obiektów, urządzeń, sieci i instalacji niezbędnych do budowy, przebudowy, remontu, utrzymania, użytkowania, zmiany sposobu użytkowania, eksploatacji lub rozbiórki linii stanowiących elementy sieci przesyłowej, w tym stacji elektroenergetycznych, tymczasowych obiektów budowlanych, obiektów sieci gazowej, sieci i przyłączy elektroenergetycznych, wodociągowych, kanalizacyjnych, cieplnych, telekomunikacyjnych oraz infrastruktury drogowej lub kolejowej (art. 1 ust. 2 pkt 4 usp);
      • Strategiczna inwestycja w zakresie sieci dystrybucyjnej – jest to zadanie inwestycyjne wraz z wykonywaniem niezbędnych robót budowlanych, w szczególności dotyczące budowy lub przebudowy obiektów, urządzeń, sieci i instalacji niezbędnych do budowy, przebudowy, remontu, utrzymania, użytkowania, zmiany sposobu użytkowania, eksploatacji lub rozbiórki infrastruktury składającej się na sieć dystrybucyjną o napięciu wyższym niż 400 V, w tym stacji elektroenergetycznych, tymczasowych obiektów budowlanych, obiektów sieci gazowej, sieci i przyłączy elektroenergetycznych, wodociągowych, kanalizacyjnych, cieplnych i telekomunikacyjnych oraz infrastruktury drogowej lub kolejowej, niebędące strategiczną inwestycją w zakresie sieci przesyłowej i niebędące inwestycją towarzyszącą określoną w wykazie załączonym do ustawy (art. 1 ust. 2 pkt 4a usp);
      • Inwestycja towarzysząca – jest to inwestycja pozostająca w funkcjonalnym związku ze strategiczną inwestycją w zakresie sieci przesyłowej. Legislator wyróżnia zadania inwestycyjne wraz z wykonywaniem niezbędnych robót, w szczególności dotyczące budowy lub przebudowy obiektów, urządzeń, sieci i instalacji niezbędnych do budowy, przebudowy, remontu, utrzymania, użytkowania, zmiany sposobu użytkowania, eksploatacji lub rozbiórki linii stanowiących elementy sieci dystrybucyjnej o napięciu równym lub wyższym niż 110 kV, w szczególności w koordynowaną sieć 110 kV. Inwestycją towarzyszącą może też być zadanie inwestycyjne polegające na przebudowie lub remoncie istniejących linii elektroenergetycznych stanowiących elementy sieci dystrybucyjnej o napięciu równym lub wyższym niż 110 kV, tymczasowych obiektów budowlanych, obiektów sieci gazowej, sieci i przyłączy elektroenergetycznych, wodociągowych, kanalizacyjnych, cieplnych, telekomunikacyjnych, infrastruktury drogowej lub kolejowej oraz ogólnodostępnych stacji ładowania (art. 1 ust. 2 pkt 1a usp).

    Wykaz inwestycji towarzyszących polegających na przebudowie lub remoncie istniejących linii elektroenergetycznych stanowiących elementy sieci dystrybucyjnej o napięciu równym lub wyższym niż 110 kV ma zostać określona przez Radę Ministrów w drodze specjalnego rozporządzenia (art. 2a usp).

    Decyzje lokalizacyjne odnoszące się do inwestycji towarzyszących i strategicznych inwestycji w zakresie sieci dystrybucyjnej wywołują dla właścicieli gruntów takie same skutki, jak decyzje o ustaleniu lokalizacji strategicznej inwestycji w zakresie sieci przesyłowej. Wszystkie te inwestycje są celami publicznymi w rozumieniu Ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (art. 3 usp).

    Twoje mienie podlega wywłaszczeniu?

    Skontaktuj się z nami już na wczesnym etapie postępowania i uzyskaj nawet 28% wyższe odszkodowanie.

    Wywłaszczenia, czyli przymusowe pozbawienie mienia, możliwe jest tylko na cele publiczne, jednocześnie polskie prawo nie zezwala na wywłaszczenie bez odszkodowania. Przyznana kwota musi być słuszna (art. 21 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.).

    Czasowe zajęcie nieruchomości podczas przygotowania strategicznej inwestycji w zakresie sieci przesyłowej

    Prace związane z inwestycjami w sieci przesyłowe wymagają wielu przygotowań, m.in. zgromadzenia odpowiedniej dokumentacji. Jeżeli konieczne jest wejście na teren cudzej nieruchomości, inwestor może wystąpić z wnioskiem do właściwego wojewody o wydanie na to zezwolenia. Przesłankami do wydania takiej decyzji są w szczególności (art. 15 ust. 1 usp):

      • przeprowadzenie pomiarów, badań lub innych prac niezbędnych do sporządzenia karty informacyjnej przedsięwzięcia lub raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko,
      • przeprowadzenie prac niezbędnych do sporządzenia wniosku o wydanie ustawowo wymaganych decyzji lub dokonania zgłoszenia,
      • przeprowadzenie badań archeologicznych, geologicznych, hydrogeologicznych,
      • określenie geotechnicznych warunków posadowienia obiektu.

    Przed wystąpieniem z wnioskiem o wydanie decyzji o zezwoleniu na wejście na cudzą nieruchomość inwestor jest obowiązany wystąpić do właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości o zgodę na wejście na teren tej nieruchomości. Musi również uzgodnić z nim przewidywany sposób, zakres i terminy korzystania z nieruchomości (art. 15 ust. 2 usp).

    Inwestor po zakończeniu prac jest obowiązany przywrócić nieruchomość do stanu poprzedniego. Jeżeli nie jest to możliwe, właścicielom lub użytkownikom wieczystym nieruchomości przysługuje od inwestora odszkodowanie (art. 17 ust. 1 usp).

    Decyzję w zakresie odszkodowania wydaje wojewoda, natomiast obowiązek zapłaty odszkodowania obciąża inwestora. Inwestor, na podstawie odrębnego porozumienia zawartego z wojewodą, pokrywa koszty ustalenia wysokości odszkodowań (art. 17 ust. 2 usp).

    Do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania za czasowe zajęcie nieruchomości stosuje się odpowiednio art. 130, art. 134 i art. 135 Ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, które dotyczą wywłaszczeń (Przeczytaj: Odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości). Określeniem wartości nieruchomości na potrzeby ustalenia wysokości odszkodowania zajmuje się rzeczoznawca majątkowy, który sporządza w tym celu operat szacunkowy (art. 17 ust. 4 usp).

    Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód, a jeżeli wskutek nich zmniejszy się wartość nieruchomości, w odszkodowaniu uwzględnia się dodatkowo kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu (art. 17 ust. 3 usp).

    Wywłaszczenie w celu realizacji strategicznej inwestycji w sieci przesyłowe

    Zgodnie z art. 8 ust. 1 usp, w decyzji o ustaleniu lokalizacji strategicznej inwestycji w zakresie sieci przesyłowej oznacza się nieruchomości, które mają zostać wywłaszczone. Stają się one z mocy prawa własnością Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji strategicznej inwestycji w zakresie sieci przesyłowej stała się ostateczna (art. 19 ust. 3 usp).

    Przymusowe pozbawienie praw do nieruchomości dotyczy także prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowych oraz prawo własności budynków, innych urządzeń trwale z gruntem związanych i lokali znajdujących się na tych nieruchomościach (art. 23 ust. 1-1a usp). Z dniem, w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji strategicznej inwestycji stała się ostateczna wygasają również ograniczone prawa rzeczowe ustanowione na nieruchomości (art. 19 ust. 5 usp).

    Zgodnie z art. 21 ust. 1 specustawy przesyłowej, za prawo własności do nieruchomości, użytkowanie wieczyste oraz ograniczone prawa rzeczowe do nieruchomości, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między wojewodą a dotychczasowym właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługuje ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości. Uzgodnienie powinno zostać dokonane w formie pisemnej pod rygorem nieważności.

    Jeżeli do uzgodnienia nie dojdzie w terminie 2 miesięcy od dnia, w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji strategicznej inwestycji w zakresie sieci przesyłowej stała się ostateczna, to wysokość odszkodowania ustala wojewoda w drodze decyzji w terminie 30 dni od dnia wszczęcia postępowania (art. 21 ust. 2 usp).

    Wysokość odszkodowania, ustala się na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji strategicznej inwestycji w zakresie sieci przesyłowej przez organ pierwszej instancji oraz według jej wartości w dniu wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania. Odszkodowanie podlega waloryzacji na dzień wypłaty według zasad odnoszących się do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (art. 21 ust. 3 usp).

    Czy wiesz, że…?
    Czy wiesz, że … po wypłacie odszkodowanie nie jest już możliwe odwołanie od ustalonej wartości? Ostatnie momenty na podjęcie działań w obronie własnego interesu, to informacja o wartości wyceny i decyzja ustalająca odszkodowanie. Na odwołanie masz tylko 14 dni.

    Legislator zastrzegł, że w przypadku gdy nieruchomość podlegająca podziałowi, w celu realizacji inwestycji strategicznej, jest obciążona hipoteką, hipoteka wygasa wyłącznie w stosunku do części nieruchomości wywłaszczanej (art. 19 ust. 5a usp).

    Ustalone odszkodowanie może ulec powiększeniu:

      • o 5% – jeżeli dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości wyda tę nieruchomość lub wyda nieruchomość i opróżni lokal oraz inne pomieszczenia nie później, niż w terminie 28 dni od dnia otrzymania od inwestora wezwania do wydania nieruchomości (art. 21 ust. 8 usp);
      • o 10 tys. zł – w przypadku gdy decyzja o ustaleniu lokalizacji strategicznej inwestycji w zakresie sieci przesyłowej dotyczy nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym albo budynkiem, w którym został wyodrębniony lokal mieszkalny. Warunkiem jest to, że właściciel lub użytkownik wieczysty musi tam faktycznie mieszkać (art. 21 ust. 9 usp).

    Zgodnie z art. 21 ust. 11 specustawy przesyłowej, obowiązek zapłaty odszkodowań obciąża inwestora. Inwestor, na podstawie odrębnego porozumienia zawartego z wojewodą, może też pokryć koszty ustalenia wysokości odszkodowań.

    Odszkodowania za nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym podlegają przekazaniu do depozytu sądowego na okres 6 lat (ust. 21 ust. 10 usp).

    Małe wywłaszczenie w celu realizacji strategicznej inwestycji w sieci przesyłowe

    Wojewoda może także w decyzji o ustaleniu lokalizacji strategicznej inwestycji w zakresie sieci przesyłowej ograniczyć sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia w szczególności na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do założenia, przeprowadzenia oraz korzystania z tych przewodów i urządzeń (art. 22 ust. 1 usp).

    Na wniosek inwestora w ramach ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości wojewoda ustanawia również (art. 22 ust. 2 usp):

      • zakaz wznoszenia i utrzymywania obiektów budowlanych przeznaczonych na pobyt ludzi;
      • nakaz uzgadniania z inwestorem lokalizacji obiektów budowlanych;
      • zakaz wykonywania nasadzeń lub utrzymania drzew, krzewów lub innej roślinności przekraczających określoną wysokość.

    Powyższe ograniczenie, tzw. małe wywłaszczenie, może nastąpić też na rzecz innego niż inwestor podmiotu, w szczególności przedsiębiorstwa energetycznego, przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego lub przedsiębiorcy telekomunikacyjnego (art. 22 ust. 4 usp).

    Podobnie, jak w pozostałych przypadkach, ograniczenie korzystania z nieruchomości odbywa się za odszkodowaniem, które pokrywa inwestor. Decyzję o odszkodowaniu wydaje wojewoda, a koszty ustalenia wysokości odszkodowań pokrywają inwestor albo podmiot, na rzecz którego następuje ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości (art. 22 ust. 7 usp).

    Odwołanie od decyzji administracyjnej wydanej na podstawie specustawy przesyłowej

    Zgodnie z art. 25 ust. 1 specustawy przesyłowej, wszystkie decyzje wydane na mocy zawartych w niej przepisów podlegają natychmiastowemu wykonaniu. Strona ma prawo odwołać się od decyzji lokalizacyjnej, powodzenie takiego działania jest jednak zazwyczaj niewielkie.

    Inwestycje tego typu są bowiem z reguły dobrze przygotowane. Osoba wywłaszczana z mienia lub dotknięta innymi ograniczeniami w związku z korzystaniem ze swojej nieruchomości może jednak z powodzeniem spróbować wywalczyć wyższe odszkodowanie.

    Często bowiem zdarza się, że w przypadku realizacji zamówienia na wykonanie jednocześnie wielu operatów szacunkowych, rzeczoznawcy działają w pośpiechu, przez co ich wyceny są niedokładne. Operaty w związku z tym mogą zawierać zaniżone wartości nieruchomości.

    Skontaktuj się z nami w celu ustalenie szczegołów

    Potrzebujesz indywidualnego podejścia do Twojej sprawy?

    Skontaktujemy się z Tobą

    Nie masz czasu w tej chwili? Wypełnij formularz

    Blank Form (#2)

    Odwołanie od decyzji o odszkodowaniu wnosi się w terminie 7 dni od dnia ich doręczenia stronie albo w terminie 14 dni od dnia, w którym zawiadomienie o ich wydaniu w drodze obwieszczenia uważa się za dokonane (art. 25 ust. 2 usp).

    Legislator doprecyzował, że odwołanie musi zawierać zarzuty odnoszące się do decyzji, określać istotę i zakres żądania będącego przedmiotem odwołania oraz wskazywać dowody uzasadniające to żądanie (art. 25 ust. 3 usp).

    Strona zwykle nie posiada wystarczającej wiedzy, aby samodzielnie zweryfikować, czy podczas wydania decyzji o odszkodowaniu doszło do naruszenia przepisów, a tylko wtedy odwołanie może zostać pozytywnie rozpatrzone. Aby skutecznie się odwołać, warto zasięgnąć porady prawnika, eksperta od kwestii związanych z wywłaszczeniami.

    Pomoże on przeanalizować dokumenty, a jeżeli zostało naruszone prawo – napisze odwołanie. Jeżeli nie zostanie ono uznane za zasadne, prawnik złoży skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego, a w ostateczności skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

    Źródła:

    • Ustawa z dnia 24 lipca 2015 r. o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych
    • Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
    • Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
    Jakie powinno być odszkodowanie za wycinkę lasu pod sieci przesyłowe?
    Wywłaszczenie nieruchomości

    Jakie powinno być odszkodowanie za wycinkę lasu pod sieci przesyłowe

    Specyficznym rodzajem nieruchomości jest las. Posadowienie na nim tzw. sieci przesyłowej powoduje silną ingerencję, uniemożliwiając w pasie służebności dotychczasowy sposób użytkowania. Jak wygląda kwestia odszkodowania …

    Czytaj →
    Mała zasada korzyści – wycena gruntów pod drogi
    Wywłaszczenie nieruchomości

    Mała zasada korzyści – wycena gruntów pod drogi

    W uchwalonym niedawno Rozporządzeniu w sprawie wyceny nieruchomości pozostawiono w niezmienionym kształcie kontrowersyjny przepis dotyczący wyceny gruntów wywłaszczanych pod drogi. Czym jest tzw. „mała zasada …

    Czytaj →

    przekaz nam 15pc

    Klienci, którzy rozpoczęli proces przed otrzymaniem pierwszego operatu otrzymali średnio o

    28 %

    wyższe odszkodowanie.

    Skontaktuj się z nami w celu ustalenie szczegołów

    Potrzebujesz indywidualnego podejścia do Twojej sprawy?

    Skontaktujemy się z Tobą

    Nie masz czasu w tej chwili? Wypełnij formularz

    Blank Form (#2)