Ogłoszenie upadłości spółki z o.o. i zwolnienie członków zarządu z odpowiedzialności za długi

inlegis blog 14

Każda spółka prawa handlowego może ogłosić swoją upadłość dotyczy to także spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Kto w takiej sytuacji odpowiada za zobowiązania spółki? Czy członkowie zarządu mogą zostać zwolnieni z takiej odpowiedzialności? 

Ogłoszenie upadłości spółki z o.o.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością należy do kategorii kapitałowych spółek prawa handlowego. Tak jak każda inna spółka może ogłosić swoją upadłość – w tym celu musi jednak spełnić kilka istotnych przesłanek, m.in. być niewypłacalna względem swoich wierzycieli. 

Procedura upadłościowa stosowana wobec spółek z o.o. wymaga zastosowania przepisów z kilku różnych ustaw – Prawa upadłościowego, Kodeksu spółek handlowych oraz Kodeksu postępowania cywilnego. Wszystko to sprawia, że w praktyce proces ten jest realizowany przy wsparciu kancelarii prawnych i firm specjalizujących się w tego rodzaju działaniach. 

Upadłość spółki z o.o. będzie możliwa tylko, gdy właściwy sąd uzna, że podmiot ten spełnia warunki do bycia upadłym. Niezbędne jest także zainicjowanie postępowania sądowego, które odbywa się poprzez złożenie stosownego wniosku. Prawidłowo przygotowane pismo powinno zawierać w swej treści:

  • nazwę spółki albo numer w Krajowym Rejestrze Sądowym;
  • adres siedziby spółki;
  • wymienionych z imienia i nazwiska reprezentantów spółki (lub likwidatorów) – jeżeli zostali ustanowieni;
  • uzasadnienie składanego wniosku – należy wymienić przesłanki uzasadniające złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki (w szczególności wykazać, że spółka stała się niewypłacalna i nie jest w stanie dłużej regulować swoich zobowiązań finansowych, względnie taki stan nastąpi w niedługim czasie).

Jeżeli wniosek o ogłoszenie upadłości zgłasza dłużnik, do wniosku powinien dołączyć:

  • aktualny wykaz majątku z szacunkową wyceną jego składników;
  • bilans sporządzony przez dłużnika dla celów postępowania, na dzień przypadający w okresie trzydziestu dni przed dniem złożenia wniosku;
  • spis wierzycieli z podaniem ich adresów i wysokości wierzytelności każdego z nich oraz terminów zapłaty, a także listę zabezpieczeń dokonanych przez wierzycieli na jego majątku wraz z datami ich ustanowienia;
  • oświadczenie o spłatach wierzytelności lub innych długów dokonanych w terminie sześciu miesięcy przed dniem złożenia wniosku;
  • spis podmiotów zobowiązanych majątkowo wobec dłużnika wraz z adresami, z określeniem wierzytelności, daty ich powstania i terminów zapłaty;
  • wykaz tytułów egzekucyjnych oraz tytułów wykonawczych przeciwko dłużnikowi;
  • informację o postępowaniach dotyczących ustanowienia na majątku dłużnika hipotek, zastawów, zastawów rejestrowych, zastawów skarbowych i hipotek morskich oraz innych obciążeń podlegających wpisowi w księdze wieczystej lub w rejestrach, jak również o prowadzonych innych postępowaniach sądowych, administracyjnych, sądowoadministracyjnych oraz przed sądami polubownymi dotyczących majątku dłużnika;
  • informację o miejscu zamieszkania reprezentantów spółki lub osoby prawnej i likwidatorów, jeżeli są ustanowieni;
  • informację, czy w jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych: zatrudniał średniorocznie 250 lub więcej pracowników lub osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych przekraczający równowartość w złotych 50 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat przekroczyły równowartość w złotych 43 milionów euro.

Upadłość a odpowiedzialność spółki z o.o.

Co do zasady spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w pierwszej kolejności odpowiada za wszystkie. niewykonane zobowiązania, jednak jeśli majątek przedsiębiorstwa okaże się niewystarczający, do odpowiedzialności można pociągnąć członków zarządu.

Jak stanowi art. 299 KSH, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Członek zarządu może się jednak uwolnić od odpowiedzialności, , jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu wierzyciel nie poniósł szkody.

Pamiętajmy przy tym, że członkowie zarządu nie ponoszą odpowiedzialności za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w czasie, gdy prowadzona jest egzekucja przez zarząd przymusowy albo przez sprzedaż przedsiębiorstwa, na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości powstał w czasie prowadzenia egzekucji.

Zwolnienie członków zarządu z odpowiedzialności za długi spółki z o.o.

Jak widzimy członkowie zarządu sp. z o.o. mogą być pociągnięci do odpowiedzialności za długi spółki, gdy ta zostaje postawiona w stan upadłości i nie posiada wystarczającego majątku do spłaty wszystkich wierzycieli. W takiej sytuacji odpowiadają oni swoim własnym majątkiem – w przypadku znaczących długów przedsiębiorstwa może to wpłynąć bardzo negatywnie na takich wspólników, łącznie z utratą całego majątku prywatnego. 

Jedynym sposobem na uniknięcie ww. odpowiedzialności jest złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w konkretnym terminie. Zgodnie z art. 21 ust. 1-3 Prawa upadłościowego, dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek terminowego zgłoszenia omawianego wniosku spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami.

W przypadku ustanowienia zarządu sukcesyjnego obowiązek ten spoczywa na zarządcy sukcesyjnym. Jeżeli podstawa do ogłoszenia upadłości wystąpiła przed ustanowieniem zarządu sukcesyjnego, termin do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości biegnie od dnia, w którym został ustanowiony zarząd sukcesyjny. Zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości przez zarządcę sukcesyjnego nie wymaga zgody osób, na rzecz których działa zarządca sukcesyjny.

Osoby zobowiązane do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości ponoszą odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wskutek niedokonania tej czynności w terminie określonym powyżej, chyba że nie ponoszą winy. Osoby te mogą uwolnić się od odpowiedzialności, w szczególności jeżeli wykażą, że w terminie określonym powyżej otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu.

Jak zauważył Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 czerwca 2020 r. (sygn. akt I UK 334/19), przy określaniu in concreto „właściwego czasu” dla wystąpienia o otwarcie postępowania układowego względnie o ogłoszenie upadłości należy uwzględnić funkcje ochronne tych postępowań wobec wierzycieli, nie może to zatem być moment, w którym wniosek o upadłość musi zostać oddalony, bo majątek dłużnika nie wystarcza – w sposób oczywisty – nawet na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego.

Przeciwne rozumienie określenia „właściwy czas” podważałoby w całości sens unormowania art. 299 KSH. Właściwy czas na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest przesłanką obiektywną, ustalaną w oparciu o okoliczności faktyczne każdej sprawy. Dla jego określenia nie ma znaczenia subiektywna świadomość członków zarządu w tym przedmiocie.

Przepis art. 299 §2 KSH przewiduje domniemanie winy członka zarządu w niezgłoszeniu wniosku o upadłość we właściwym czasie. Członkom zarządu powinien być znany na bieżąco stan finansowy spółki i możliwość zaspokojenia długów. Właściwy czas na zgłoszenie wniosku o upadłość to moment, gdy członek zarządu wie, albo przy dołożeniu należytej staranności powinien wiedzieć, że spółka nie jest już w stanie zaspokoić w całości wszystkich wierzycieli, ale w części ma jeszcze takie możliwości, a zatem nie jest jeszcze bankrutem niezdolnym do poniesienia nawet kosztów postępowania upadłościowego.

Niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie

Jeśli członek zarządu spółki z o.o. nie złoży wniosku o ogłoszenie upadłości naraża się nie tylko na odpowiedzialność za długi spółki całym swoim majątkiem, ale także i odpowiedzialność odszkodowawczą względem samej spółki i pozostałych wspólników.

W rzeczywistości może istnieć wiele przyczyn takiego stanu rzeczy – członek zarządu zapomniał o swojej powinności, nie wiedział, że ma taki obowiązek lub po prostu fizycznie nie był w stanie zrobić tego w odpowiednim terminie (np. z powodu wypadku lub choroby). Niezawinione zachowanie członka zarządu może uratować go i uwolnić od potencjalnej odpowiedzialności majątkowej – oczywiście, jeśli będzie on w stanie wykazać, że niezgłoszenie omawianego wniosku w terminie nastąpiło z przyczyn, które obiektywnie były od niego w pełni niezależne. 

Wina członka zarządu spółki prawa handlowego w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości powinna być oceniana według kryteriów prawa handlowego, czyli według miary podwyższonej staranności oczekiwanej od osoby pełniącej funkcje organu osoby prawnej prowadzącej działalność gospodarczą, miary staranności uwzględniającej pewne (podwyższone) ryzyko (gospodarcze) związane z prowadzeniem tej działalności.

Osoba, która (bez przymusu, groźby lub podstępu) wyraziła zgodę na powołanie do zarządu spółki ze świadomością, że pełnić będzie jedynie rolę „figuranta”, a następnie godziła się na taki stan rzeczy, w pełni ponosi ryzyko działalności tej spółki i odpowiedzialność za nietrafne przedsięwzięcia gospodarcze.

Członek zarządu może zwolnić się z odpowiedzialności wykazując, iż w czasie pełnienia przez niego funkcji nie było podstaw do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, a tym samym wykazując, iż nie istnieje związek przyczynowy między sposobem sprawowania zarządu a szkodą doznaną przez wierzyciela spółki, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź w końcu, że mimo niezgłoszenia upadłości wierzyciel nie uzyskałby zaspokojenia. Okoliczności te jednak należy wykazać.

Wykazanie braku winy członka zarządu spółki w niezgłoszeniu wniosku o upadłość jest oczywiście trudne, gdyż członek zarządu z mocy art. 293 §2 KSH zobowiązany jest do dochowania staranności uwzględniającej zawodowy charakter jego działalności. Brak winy członka zarządu będzie więc zachodził w takich wyjątkowych sytuacjach, jak długotrwała choroba, czy niedopuszczenie go do informacji dotyczących spółki, pod warunkiem jednak podejmowania czynności w tym celu idących.

W orzecznictwie akcentuje się, że na gruncie odpowiedzialności określonej w art. 299 KSH członek zarządu spółki nie może powoływać się na nieznajomość stanu jej finansów jako przyczynę niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zabezpieczającego jej ogłoszenie, członkom zarządu powinien być bowiem znany na bieżąco stan finansów spółki, a co za tym idzie możliwość zaspokojenia długów. Podkreślić należy, że przesłanki ogłoszenia upadłości określone są w ustawie prawo upadłościowe, zgodnie z którą upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny – art. 10 Prawa upadłościowego.

Niewypłacalność zaś została zdefiniowana w art. 11 Prawa upadłościowego, który w brzmieniu wówczas obowiązującym w §1 stanowił, że dłużnika uznaje się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Drugą zaś podstawę niewypłacalności, a co za tym idzie ogłoszenia upadłości określono w §2, w świetle którego stanowiło ją tzw. przeciążenie majątku.

Chodzi tu o sytuację, w której zobowiązanie przekroczy wartość majątku dłużnika, nawet wówczas, gdy na bieżąco wykonuje on zobowiązania. Są to dwie odrębne alternatywne przesłanki ogłoszenia upadłości (…) Na gruncie regulacji statuującej odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania spółki (art. 299 KSH) ugruntowany już został pogląd, że czasem właściwym na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie jest czas, w którym spółka nie posiada majątku pozwalającego na zaspokojenie wierzycieli, stan majątkowy kwalifikujący ją jako bankruta, gdyż to niweczyłoby sens postępowania upadłościowego, pozbawiając wszystkich wierzycieli jakiejkolwiek ochrony prawnej ich interesów.

Sens art. 299 § 2 KSH sprowadza się do tego, by wniosek o ogłoszenie upadłości został zgłoszony wówczas, gdy wiadome jest, że spółka nie ma możliwości zaspokojenia wszystkich wierzycieli, ale istnieją jeszcze możliwości prawnej ochrony ich interesów. Nie wystąpienie zaś we właściwym czasie przez zarząd spółki z wnioskiem o ogłoszenie upadłości powoduje u jej wierzycieli szkodę w postaci pogorszenia i utrudnienia możliwości zaspokojenia, za które odpowiadają z mocy art. 299 KSH członkowie zarządu. Czasem właściwym jest czas, gdy wprawdzie dłużnik spłaca niektóre długi, ale wiadomo, że ze względu na swą sytuację nie będzie mógł zaspokoić wszystkich swoich wierzycieli

Zapraszamy do kontaktu z Kancelarią (tel.: +48 71 729 21 50 lub e-mail: kancelarie@inlegis.pl) - reprezentujemy klientów na terenie całej Polski.