Upadłość konsumencka

blog INLEGIS Kancelarie Prawne

Ogłoszenie upadłości jest szansą na uniknięcie spłaty zaległych zobowiązań. Mając na względzie fakt, iż w zadłużenie mogą popaść nie tylko przedsiębiorcy, ustawodawca zdecydował się umożliwić ogłoszenie upadłości także konsumentom. Oczywiście konieczne jest przejście przez odpowiednią procedurę sądową i uzyskanie stosownego orzeczenia, aby można było zwolnić daną osobę z obowiązku spłaty.

Czym jest upadłość?

Upadłość to tak naprawdę stan niewypłacalności, który umożliwia uwolnienie się od odpowiedzialności prawnej względem wierzycieli. Sam brak możliwości finansowych potrzebnych do spłaty długów nie jest jednak wystarczającą przesłanką do tego, aby dłużnik uniknął egzekucji. Niezbędne jest bowiem uzyskanie oficjalnego statusu upadłego, który może przyznać tylko i wyłącznie właściwy sąd.

Postępowanie upadłościowe zostało uregulowane w ustawie z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe. To właśnie w tym akcie prawnym powinniśmy szukać przepisów, które odnoszą się do upadłości konsumenckiej – stosowanej wobec osób, które nie prowadzą działalności gospodarczej. Od niedawna (dokładnie od 24 marca 2020 r. ) z takiej upadłości mogą skorzystać także i osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą i zarejestrowane w CEIDG. Ustawodawca doszedł bowiem do wniosku, że ograniczanie możliwości skorzystania z upadłości konsumenckiej tej grupie osób byłoby zbyt krzywdzące i bezcelowe. 

Kiedy można ogłosić upadłość konsumencką?

Podstawowym wymogiem przy ogłaszaniu każdej upadłości jest to, aby dłużnik był niewypłacalny. O takim stanie mówimy wówczas, gdy dana osoba nie jest w stanie regulować na bieżąco swoich zobowiązań finansowych lub w niedługim czasie to nastąpi. 

Zgodnie z treścią art. 11 Prawa upadłościowego, domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza 3 miesiące. Dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące. Do majątku, o którym mowa powyżej, nie wlicza się składników niewchodzących w skład masy upadłości. Do zobowiązań pieniężnych nie wlicza się przy tym zobowiązań przyszłych, w tym zobowiązań pod warunkiem zawieszającym oraz zobowiązań wobec wspólnika albo akcjonariusza z tytułu pożyczki lub innej czynności prawnej o podobnych skutkach. Domniemywa się, że zobowiązania pieniężne dłużnika przekraczają wartość jego majątku, jeżeli zgodnie z bilansem jego zobowiązania, z wyłączeniem rezerw na zobowiązania oraz zobowiązań wobec jednostek powiązanych, przekraczają wartość jego aktywów, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający 24 miesiące. Pamiętajmy, że sąd może oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli nie ma zagrożenia utraty przez dłużnika zdolności do wykonywania jego wymagalnych zobowiązań pieniężnych w niedługim czasie.

Art. 11 Prawa upadłościowego i naprawczego wskazuje dwie przesłanki uznania dłużnika za niewypłacalnego, co – zgodnie z art. 10 – stanowi podstawę ogłoszenia jego niewypłacalności. Pierwsza z tych przesłanek, zawarta w ustępie 1, utrata zdolności płatniczej ma charakter uniwersalny i odnosi się do wszystkich dłużników. Druga, przewaga zobowiązań nad majątkiem (art. 11 ust. 2) ma charakter uzupełniający i odnosi się do osób prawnych i określonych jednostek organizacyjnych. Przesłanki te są niezależne od siebie i wystarczy, by wypełniła się jedna z nich

Jak zauważył WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 3 lutego 2021 r. (I SA/Sz 785/20), jeżeli dłużnik nie wykonuje ciążących na nim wymagalnych zobowiązań, wówczas jest niewypłacalny, co stwarza podstawę ogłoszenia w stosunku do niego upadłości. Dla określenia stanu niewypłacalności nieistotne jest, czy dłużnik nie wykonuje wszystkich swoich zobowiązań, czy też tylko niektórych z nich, jak też jaka jest przyczyna niewykonywania zobowiązań oraz ilość wierzycieli. Niewypłacalność istnieje nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn.

Wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej

Stan niewypłacalności nie jest wystarczający do tego, aby dana osoba mogła uznać się za upadłego i tym samym uwolnić się od odpowiedzialności względem swoich wierzycieli. Niezbędne jest bowiem uzyskanie postanowienia ogłaszającego upadłość konsumencką – to jest zaś możliwe do uzyskania tylko, gdy zostanie przeprowadzone wcześniej odpowiednie postępowanie.

Sprawa upadłościowa każdorazowo jest inicjowana stosownym wnioskiem. Właściwe pismo może złożyć zarówno dłużnik, jak i jego wierzyciel. Wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej składa się na stosownym formularzu, powinien on w swej treści zawierać następujące informacje:

  • imię i nazwisko, miejsce zamieszkania, adres oraz numer PESEL dłużnika, a jeżeli dłużnik nie posiada numeru PESEL – inne dane umożliwiające jego jednoznaczną identyfikację;
  • NIP dłużnika, jeżeli dłużnik miał taki numer w ciągu ostatnich dziesięciu lat przed dniem złożenia wniosku;
  • wskazanie miejsc, w których znajduje się majątek dłużnika;
  • wskazanie okoliczności, które uzasadniają wniosek i ich uprawdopodobnienie;
  • aktualny i zupełny wykaz majątku z szacunkową wyceną jego składników;
  • spis wierzycieli z podaniem ich adresów i wysokości wierzytelności każdego z nich oraz terminów zapłaty;
  • spis wierzytelności spornych z zaznaczeniem zakresu w jakim dłużnik kwestionuje istnienie wierzytelności; wskazanie wierzytelności w spisie wierzytelności spornych nie stanowi jej uznania;
  • listę zabezpieczeń ustanowionych na majątku dłużnika wraz z datami ich ustanowienia, w szczególności hipotek, zastawów i zastawów rejestrowych;
  • informację o osiągniętych przychodach oraz o kosztach poniesionych na swoje utrzymanie oraz osób pozostających na utrzymaniu dłużnika, w ostatnich sześciu miesiącach przed dniem złożenia wniosku;
  • informację o czynnościach prawnych dokonanych przez dłużnika w ostatnich dwunastu miesiącach przed dniem złożenia wniosku, których przedmiotem były nieruchomości, akcje lub udziały w spółkach;
  • informację o czynnościach prawnych dokonanych przez dłużnika w ostatnich dwunastu miesiącach przed dniem złożenia wniosku, których przedmiotem były ruchomości, wierzytelności lub inne prawa, których wartość przekracza 10 000 zł;
  • oświadczenie o prawdziwości danych zawartych we wniosku.

Ogłoszenie upadłości konsumenckiej

Jeśli wniosek spełnia wszystkie wymogi formalne, zaś dłużnik wykaże, że nie jest w stanie spłacić swoich zobowiązań, sąd wyda postanowienie o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej. Nie zawsze będzie to jednak oznaczało, że wszystkie długi upadłego zostaną anulowane – część z nich może zostać utrzymana w mocy, przy czym płatność będzie rozłożona na raty. 

Uwzględniając wniosek o ogłoszenie upadłości, sąd wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości, w którym:

  • wymienia imię i nazwisko, miejsce zamieszkania, adres oraz numer PESEL dłużnika (upadłego), a jeżeli upadły nie posiada numeru PESEL – inne dane umożliwiające jego jednoznaczną identyfikację;
  • wymienia NIP, jeżeli upadły miał taki numer w ciągu ostatnich dziesięciu lat przed dniem złożenia wniosku;
  • określa, że upadły jest osobą nieprowadzącą działalności gospodarczej;
  • wzywa wierzycieli upadłego do zgłoszenia wierzytelności syndykowi, na wskazany adres, w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Rejestrze;
  • wzywa osoby, którym przysługują prawa oraz prawa i roszczenia osobiste ciążące na nieruchomości należącej do upadłego, jeżeli nie zostały ujawnione w księdze wieczystej, do ich zgłaszania w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Rejestrze, pod rygorem utraty prawa powoływania się na nie w postępowaniu;
  • wyznacza syndyka;
  • określa, czy postępowanie upadłościowe będzie prowadzone w trybie określonym w art. 4911 ust. 1 czy 2 Prawa upadłościowego;
  • jeżeli postępowanie upadłościowe będzie prowadzone w trybie określonym w art. 4911 ust. 2 Prawa upadłościowego, w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości sąd określa również, czy funkcje sędziego-komisarza oraz zastępcy sędziego-komisarza będzie pełnił sędzia czy referendarz sądowy.

O prowadzeniu postępowania upadłościowego w trybie określonym w art. 4911 ust. 2 Prawa upadłościowego sąd może postanowić również po ogłoszeniu upadłości. Jeżeli postępowanie jest prowadzone w trybie określonym w art. 4911 ust. 1 Prawa upadłościowego, a do wykonania określonej czynności właściwy jest sędzia-komisarz, to czynność tę wykonuje jako sędzia-komisarz wyznaczony sędzia, do którego przepisy o czynnościach sędziego-komisarza stosuje się odpowiednio.

Ile kosztuje upadłość konsumencka?

Niewypłacalni dłużnicy bardzo często chcą skorzystać z dobrodziejstw, które oferuje im upadłość konsumencka, obawiają się jednak, że postępowanie sądowe może być dla nich zbyt drogie. Zgodnie z treścią art. 4917 Prawa upadłościowego, W przypadku, gdy majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania albo w masie upadłości brak jest płynnych funduszów na ich pokrycie, koszty te pokrywa tymczasowo Skarb Państwa.

Jednocześnie z ogłoszeniem upadłości sąd przyznaje syndykowi zaliczkę na pokrycie kosztów postępowania oraz zarządza jej niezwłoczną wypłatę tymczasowo ze środków Skarbu Państwa, chyba że majątek upadłego pozwala na bieżące pokrywanie kosztów postępowania. W dalszym toku postępowania, w razie potrzeby, sąd przyznaje syndykowi zaliczkę na pokrycie kosztów postępowania oraz zarządza jej niezwłoczną wypłatę tymczasowo ze środków Skarbu Państwa. Syndyk zwraca Skarbowi Państwa wypłacone kwoty niezwłocznie po wpływie do masy upadłości funduszów wystarczających na pokrycie kosztów postępowania.

Jeśli dłużnik nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych może skorzystać z całkowitego lub częściowego zwolnienia w tym zakresie. Musi jednak złożyć do sądu rozpatrującego jego sprawę wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wraz z prawidłowo wypełnionym formularzem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Jeśli sąd uzna, że zwolnienie będzie celowe, dłużnik nie zapłaci ani złotówki za całą sprawę – zrobi to za niego Skarb Państwa.

Koszty sądowe nie są jednak tym samym co wynagrodzenie prawnika, który przygotuje prawidłowy wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej. W tym zakresie żadne zwolnienie nie istnieje, więc osoba inicjująca postępowania upadłościowe musi liczyć się z obowiązkiem zapłaty na rzecz wynajętego adwokata lub radcy prawnego. Stawki za poprowadzenie tego rodzaju sprawy są bardzo zróżnicowane i oscylują wokół kilku tysięcy złotych – wie zależy od stopnia zadłużenia danej osoby i czasu trwania takiego stanu. Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, aby zadłużony samodzielnie sporządził wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej. Jeśli nie posiada jednak stosownej wiedzy i doświadczenia prawnego lepiej zrezygnować z takiego pomysłu – źle zainicjowane postępowanie oznacza bowiem brak rozpatrzenia sprawy danej osoby. Ponowny wniosek o ogłoszenie upadłości będzie można złożyć dopiero za 10 lat – ryzyko jest więc całkiem spore. 

Zapraszamy do kontaktu z Kancelarią (tel.: +48 71 729 21 50 lub e-mail: kancelarie@inlegis.pl) - reprezentujemy klientów na terenie całej Polski.