Plan spłaty wierzycieli w postępowaniu upadłościowym

inlegis blog 2

Wierzyciele każdorazowo dążą do uzyskania możliwe jak najpełniejszej spłaty swojego zobowiązania. Pojawia się to także w ramach toczącego się postępowania upadłościowego. Niestety nie będzie to możliwe w każdym przypadku, szczególnie jeśli dłużnik posiada zaległości w sporej liczbie i wartości. Czy plan spłaty może okazać się wówczas pomocny – czym jest i kiedy tak naprawdę możemy go zastosować?

Postępowanie upadłościowe

Wierzyciele mogą starać się o zaspokojenie swoich roszczeń w ramach toczącego się postępowania upadłościowego. Co ważne, mogą być także stroną inicjującą tego rodzaju sprawy sądowe. Celem postępowania upadłościowego jest zaspokojenie wierzycieli w jak najwyższym stopniu i o ile to możliwe zachowanie przedsiębiorstwa dłużnika – tzw. zasada optymalizacji. Wyjątkowo w upadłości konsumenckiej dochodzi dodatkowy cel – umorzenie zobowiązań upadłego.

Plan spłaty dotyczy właśnie osób fizycznych, gdzie cel prowadzenia upadłości jest inny niż w przypadku przedsiębiorstw. Ogłoszenie upadłości nie zawsze będzie oznaczało anulowanie wszystkich zaległości finansowych, niekiedy sąd może bowiem postanowić o spłacie części lub całości wierzycieli, którzy zdecydowali się wystąpić w danej sprawie. Problem w tej kwestii może pojawić się, gdy dłużnik nie posiada wystarczającego majątku do zaspokojenia wszystkich zgłaszanych roszczeń – w tym zakresie pomocny będzie z pewnością plan spłaty.

Czym jest plan spłaty?

Plan spłaty, który pojawia się w postępowaniu upadłościowym możemy określić w dużym skrócie jako harmonogram wykonania zobowiązań względem określonych wierzycieli. Plan tworzony jest przez syndyka co do zasady w porozumieniu z upadłym, natomiast sąd może lecz nie musi uwzględnić tak „stworzonego” planu spłaty. W praktyce pojawia się on już na końcowym etapie postępowania upadłościowego, choć żaden obecny przepis nie nakazuje tworzenia takiego zestawienia. Wydanie postanowienia o ustaleniu planu spłaty kończy postępowanie upadłościowe.

Zgodnie z treścią art. 49114 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe, po upływie terminu do zgłaszania wierzytelności i przeprowadzeniu likwidacji majątku wchodzącego w skład masy upadłości syndyk składa sądowi projekt planu spłaty wierzycieli z uzasadnieniem albo informację, że zachodzą przesłanki, pozwalające na odmowę ustalenia planu spłaty wierzycieli lub umorzenie zobowiązań upadłego.

W przypadku postępowania wszczętego wyłącznie na wniosek wierzyciela syndyk składa sądowi projekt planu spłaty wierzycieli z uzasadnieniem, chyba że dłużnik na wezwanie syndyka oświadczy, że nie wnosi o sporządzenie planu spłaty wierzycieli ani o umorzenie zobowiązań bez ustalenia planu spłaty wierzycieli lub o warunkowe umorzenie zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli.

Jeżeli dłużnik na wezwanie syndyka oświadczy, że nie wnosi o sporządzenie planu spłaty wierzycieli ani o umorzenie zobowiązań bez ustalenia planu spłaty wierzycieli lub o warunkowe umorzenie zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli, sąd wydaje postanowienie o zakończeniu postępowania.

Do projektu planu spłaty wierzycieli z uzasadnieniem syndyk załącza:

  • dowody doręczenia upadłemu oraz wierzycielom projektu planu spłaty wierzycieli z uzasadnieniem;
  • stanowiska upadłego oraz wierzycieli albo informację, że upadły lub wierzyciele nie złożyli stanowiska wraz z podaniem przyczyny jego niezłożenia.

Sąd ustala plan spłaty wierzycieli po przeprowadzeniu rozprawy, jeżeli upadły, syndyk lub wierzyciel złożył wniosek o przeprowadzenie rozprawy. O terminie rozprawy zawiadamia się upadłego i syndyka oraz wierzyciela, który złożył wniosek o przeprowadzenie rozprawy.

W przypadku braku zgłoszeń wierzytelności i braku wierzytelności, które w postępowaniu upadłościowym prowadzonym zgodnie z przepisami części pierwszej podlegałyby z urzędu umieszczeniu na liście wierzytelności, sąd, po upływie terminu do zgłoszenia wierzytelności, wydaje postanowienie o umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli, chyba że w toku postępowania nie zostały zaspokojone koszty tego postępowania tymczasowo pokryte przez Skarb Państwa lub inne zobowiązania masy upadłości. Pamiętajmy przy tym, że zgłoszenie wierzytelności dokonane po złożeniu przez syndyka projektu planu spłaty wierzycieli z uzasadnieniem, pozostawia się bez rozpoznania.

Postanowienie o ustaleniu planu spłaty wierzycieli każdorazowo podlega obwieszczeniu. Na postanowienie sądu w przedmiocie ustalenia planu spłaty wierzycieli przysługuje zażalenie. Wydanie postanowienia o ustaleniu planu spłaty wierzycieli oznacza zakończenie postępowania.

Jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 18 grudnia 2018 r. (sygn. akt VIII SA/Wa 492/18), prawomocność postanowienia o ustaleniu planu spłaty wierzycieli prowadzi do zakończenia postępowania upadłościowego. Oznacza to odzyskanie przez upadłego kompetencji dotyczących jego majątku, kończy się także rola syndyka. Odzyskanie tych uprawnień wiąże się również z odzyskaniem legitymacji przez byłego upadłego do podejmowania czynności procesowych w sprawach dotyczących tego majątku.

Po co jest plan spłaty wierzycieli?

Plan spłaty wierzycieli w postępowaniu upadłościowym ma za zadanie uporządkować istniejące zobowiązania i doprowadzić do ich zaspokojenia bez uszczerbku zarówno dla dłużnika, jak i jego wierzycieli.  W postanowieniu o ustaleniu planu spłaty wierzycieli sąd:

  • wymienia wierzycieli uczestniczących w planie spłaty;
  • dokonuje podziału funduszy masy upadłości pomiędzy wierzycieli uczestniczących w planie spłaty, jeżeli w postępowaniu zgromadzono fundusze masy upadłości;
  • ustala, czy upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa;
  • określa, w jakim zakresie i okresie, nie dłuższym niż trzydzieści sześć miesięcy, upadły jest obowiązany spłacać zobowiązania, które w postępowaniu upadłościowym prowadzonym zgodnie z przepisami części pierwszej zostałyby uznane na liście wierzytelności, oraz jaka część zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości zostanie umorzona po wykonaniu planu spłaty wierzycieli.

W przypadku ustalenia, że upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, plan spłaty wierzycieli nie może być ustalony na okres krótszy niż trzydzieści sześć miesięcy ani dłuższy niż osiemdziesiąt cztery miesiące.

W przypadku gdy w drodze wykonania planu spłaty wierzycieli dłużnik spłaci co najmniej 70% zobowiązań objętych planem spłaty wierzycieli, które w postępowaniu upadłościowym prowadzonym zgodnie z przepisami części pierwszej zostałyby uznane na liście wierzytelności, plan spłaty wierzycieli nie może zostać ustalony na okres dłuższy niż rok. W przypadku gdy w drodze wykonania planu spłaty wierzycieli dłużnik spłaci co najmniej 50% zobowiązań objętych planem spłaty wierzycieli, które w postępowaniu upadłościowym prowadzonym zgodnie z przepisami części pierwszej zostałyby uznane na liście wierzytelności, plan spłaty wierzycieli nie może zostać ustalony na okres dłuższy niż dwa lata.

Pamiętajmy, że do ww. okresów spłaty, zalicza się okres od upływu sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia upadłości do dnia ustalenia planu spłaty wierzycieli, chyba że dłużnik nie pokryłby w całości kosztów postępowania tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa. Do okresu spłaty nie zalicza się okresu warunkowego umorzenia zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli.

Koszty postępowania tymczasowo pokryte przez Skarb Państwa oraz inne zobowiązania masy upadłości niezaspokojone w toku postępowania uwzględnia się w planie spłaty wierzycieli w pełnej wysokości, chyba że możliwości zarobkowe upadłego, konieczność utrzymania upadłego i osób pozostających na jego utrzymaniu oraz ich potrzeby mieszkaniowe nie pozwalają na zaspokojenie kosztów postępowania tymczasowo pokrytych przez Skarb Państwa oraz innych zobowiązań masy upadłości w pełnej wysokości.

W przypadku braku zgłoszeń wierzytelności i braku wierzytelności, które w postępowaniu upadłościowym prowadzonym zgodnie z przepisami części pierwszej podlegałyby z urzędu umieszczeniu na liście wierzytelności, w planie spłaty wierzycieli uwzględnia się wyłącznie zobowiązania, o których mowa w zdaniu poprzednim, a w przypadku braku takich zobowiązań umarza się zobowiązania upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli. Koszty postępowania tymczasowo pokryte przez Skarb Państwa nieuwzględnione w planie spłaty wierzycieli albo niezaspokojone w ramach wykonania planu spłaty wierzycieli ponosi Skarb Państwa.

Sąd nie jest związany stanowiskiem upadłego oraz wierzycieli co do treści planu spłaty wierzycieli. Ustalając plan spłaty wierzycieli, sąd bierze pod uwagę możliwości zarobkowe upadłego, konieczność utrzymania upadłego i osób pozostających na jego utrzymaniu oraz ich potrzeby mieszkaniowe, wysokość niezaspokojonych wierzytelności oraz stopień zaspokojenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym. Ustalenie planu spłaty wierzycieli nie narusza praw wierzyciela wobec poręczyciela upadłego oraz współdłużnika upadłego ani praw wynikających z hipoteki, zastawu, zastawu rejestrowego, zastawu skarbowego oraz hipoteki morskiej, jeśli były one ustanowione na mieniu osoby trzeciej. Ustalenie planu spłaty wierzycieli i umorzenie zobowiązań upadłego jest skuteczne również w stosunkach pomiędzy upadłym, a poręczycielem, gwarantem i współdłużnikiem upadłego.

W okresie wykonywania planu spłaty wierzycieli niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego wierzytelności powstałych przed ustaleniem planu spłaty wierzycieli, z wyjątkiem wierzytelności wynikających z zobowiązań, o których mowa w art. 49121 ust. 2 Prawa upadłościowego (m.in. zobowiązania o charakterze alimentacyjnym lub wynikające z rent).

Kiedy plan spłaty nie może się pojawić w postępowaniu upadłościowym?

Liczba i wielkość wierzytelności zgłoszonych do postępowania upadłościowego nie wpływa na fakt utworzenia planu spłaty. Sąd prowadzący daną sprawę może bowiem odmówić jego ustalenia, jeśli zajdą ku temu odpowiednie przesłanki. Art. 49114a Prawa upadłościowego stanowi wyraźnie, że postanowienie o odmowie ustalenia planu spłaty wierzycieli jest wydawany, jeżeli:

  • upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień w sposób celowy, w szczególności przez trwonienie części składowych majątku oraz celowe nieregulowanie wymagalnych zobowiązań,
  • w okresie dziesięciu lat przed dniem zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości w stosunku do upadłego prowadzono postępowanie upadłościowe, w którym umorzono całość lub część jego zobowiązań

– chyba że ustalenie planu spłaty wierzycieli lub umorzenie zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli lub warunkowe umorzenie zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi.

Jeżeli w przypadku, o którym mowa powyżej, w postępowaniu zgromadzono fundusze masy upadłości, sąd wydaje postanowienie o ustaleniu planu spłaty wierzycieli, w którym wymienia wierzycieli uczestniczących w planie spłaty, oraz dokonuje podziału funduszy masy upadłości między wierzycieli uczestniczących w planie spłaty. Wydanie postanowienia o odmowie ustalenia planu spłaty wierzycieli oznacza oczywiście zakończenie toczącego się postępowania.

Zapraszamy do kontaktu z Kancelarią (tel.: +48 71 729 21 50 lub e-mail: kancelarie@inlegis.pl) - reprezentujemy klientów na terenie całej Polski.