Koszty postępowania upadłościowego

inlegis blog

Postępowanie upadłościowe jest jednym z wielu postępowań sądowych, co w praktyce oznacza, że wiąże się ono z konkretnymi kosztami. Dłużnik w obawie o to, że nie będzie w stanie ich poryć odwleka decyzję o złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości. Czy takie zachowanie jest jednak słuszne? Sprawdźmy jak dokładnie kształtują się koszty postępowania upadłościowego, kto musi je zapłacić i czy istnieje jakaś szansa na zwolnienie w tym zakresie?

Spis treści
    Add a header to begin generating the table of contents

    Koszty postępowania sądowego

    Każda sprawa sądowa generuje odpowiednie koszty, w skład których wchodzi wiele elementów. Dla stron lub uczestników postępowania najistotniejszymi będą oczywiście opłaty za składane pisma (pozwy lub wnioski inicjujące postępowanie nieprocesowe), a także koszty dodatkowych czynności podejmowanych w sprawie takie jak chociażby konieczność wydania opinii przez właściwego biegłego. Co do zasady koszty pokrywa strona przegrywająca proces, choć istnieje od tej zasady kilka ważnych wyjątków.

    Postępowanie upadłościowe jest prowadzone w celu zakończenia interesów dłużnika z możliwie jak najmniejszym uszczerbkiem dla jego majątku i interesów istniejących wierzycieli. Co do zasady postępowanie to jest w pełni odpłatne, zaś dokładną regulację tego zagadnienia znajdziemy w przepisach ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe.

    Jakie są koszty postępowania upadłościowego?

    Zgodnie z treścią art. 230 Prawa upadłościowego, do kosztów postępowania zalicza się wydatki bezpośrednio związane z ustaleniem, zabezpieczeniem, zarządem i likwidacją masy upadłości oraz ustaleniem wierzytelności, w szczególności wynagrodzenie syndyka oraz jego zastępcy, wynagrodzenie osób zatrudnionych przez syndyka oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne od wynagrodzenia tych osób, wynagrodzenie i wydatki członków rady wierzycieli, wydatki związane ze zgromadzeniem wierzycieli, koszty archiwizacji dokumentów, korespondencji, ogłoszeń, eksploatacji koniecznych pomieszczeń, podatki i inne daniny publiczne związane z likwidacją masy upadłości. Do innych zobowiązań masy upadłości zalicza się wszystkie niewymienione powyżej zobowiązania masy upadłości powstałe po ogłoszeniu upadłości, w szczególności należności ze stosunku pracy przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości, zobowiązania z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia masy upadłości, zobowiązania z zawartych przez upadłego przed ogłoszeniem upadłości umów, których wykonania zażądał syndyk, inne zobowiązania powstałe z czynności syndyka oraz przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci i renty z tytułu zamiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę.

    Warto w tym miejscu przytoczyć wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 stycznia 2013 r. (sygn. akt I SA/Lu 994/12), zgodnie z którym wydatki, w tym podatki i inne daniny publiczne należne za okres po ogłoszeniu upadłości są kosztem postępowania upadłościowego z racji poniesienia ich w postępowaniu upadłościowym obejmującym likwidację majątku upadłego. Podatki związane z czynnościami syndyka, z racji zaliczenia ich do kosztów postępowania upadłościowego, nie tylko są uprzywilejowane w ten sposób, że są ustawowo wpisane do pierwszej kategorii kolejności zaspokojenia, ale też podlegają realizacji niezwłocznie w miarę posiadanych funduszy. Inne podatki, tj. powstałe przed ogłoszeniem upadłości, mieszczą się w trzeciej kategorii przewidzianej przez Prawo upadłościowa, a to oznacza to z jednej strony ich uprzywilejowanie, z drugiej jednak niemożność innego traktowania aniżeli pozostałych należności w tej samej kategorii. W ramach tej samej kategorii wierzytelności nie mogą być różnicowane, i to ze skutkiem pokrzywdzenia bądź uprzywilejowania określonych wierzycieli. Z tych powodów brak jest dostatecznego uzasadnienia, aby podatki należące do pierwszej i trzeciej kategorii kolejności zaspokajania wierzycieli realizowane były wspólnie z odsetkami od nich. Odsetki, pomimo ich charakteru ubocznego i pochodnego względem wierzytelności głównej, nie dzielą losu tej należności, albowiem z jednoznacznie wyrażonej woli ustawodawcy zaliczone zostały do innej, odrębnej kategorii zaspokojenia, niższej, a więc gorszej od tej, w której ma być zaspokojona wierzytelność.

    Koszt wniosku o ogłoszenie upadłości

    Ogłoszenie upadłości wiąże się z koniecznością uiszczenia konkretnych opłat sądowych. Zacznijmy od wniosku o ogłoszenie upadłości, który kosztuje dokładnie 1000 zł – opłata ta jest uiszczana na konto bankowe sądu rozpatrującego daną sprawę albo poprzez wykupienie znaczków sądowych o odpowiednim nominalne w kasie sądowej. Pamiętajmy, że opłata sądowa za wniosek musi być wniesiona jeszcze przed zainicjowaniem danej sprawy, zaś dowód zapłaty obowiązkowo dołącza się do pisma inicjującego postępowanie upadłościowe. Brak opłaty rozumiany jest jako brak formalny wniosku o ogłoszenie upadłości, stąd jeśli już do niego dojdzie wnioskodawca jest wzywany o jego poprawienie – w terminie 7 dni od otrzymania listownego zawiadomienia o braku, musi uiścić brakującą opłatę. Jeśli tego nie zrobi, sąd nie rozpatrzy złożonego wniosku i szansa na uzyskanie statusu upadłości minie. 

    Przez wiele lat niewypłacalni dłużnicy nie inicjowali postępowań upadłościowych z powodu braku odpowiednich funduszy. Możliwość wnioskowania o zwolnienie od kosztów sądowych była blokowana ówcześnie panującymi przepisami. Na szczęście obecnie obowiązujące Prawo upadłościowe zezwala na stosowanie tej instytucji – dłużnicy, których nie stać na opłacenie omawianego wniosku mogą ubiegać się o częściowe lub całkowite odsunięcie od nich tego obowiązku. 

    Zwolnienie od kosztów sądowych może być całościowe lub częściowe – w tym drugim przypadku sąd ustala do jakiej wysokości dana osoba będzie zwolniona z niezbędnych opłat związanych z toczącym się postępowaniem. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych może polegać na zwolnieniu od poniesienia albo ułamkowej lub procentowej ich części, albo określonej ich kwoty, albo niektórych opłat lub wydatków. Może też polegać na przyznaniu zwolnienia co do pewnej części roszczenia lub co do niektórych roszczeń dochodzonych łącznie. Roszczenia te lub ich części sąd oznacza w postanowieniu o przyznaniu częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Ze zwolnienia mogą skorzystać wszystkie osoby, które wykażą, że nie są w stanie uiścić całości lub części kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i najbliższej rodziny. Tak naprawdę sytuacja uzasadniającą wnioskowanie o przedmiotowe zwolnienie jest uzyskiwanie niskich dochodów i brak posiadanego majątku, ewentualnie pozostawanie bez pracy i na utrzymaniu najbliższej rodziny. Inna regulacja jest stosowana w przypadku, gdy przedsiębiorca to osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, ale posiadająca zdolność prawną. Zwolnienie od kosztów sądowych będzie przyznane jeżeli taki podmiot wykaże, że nie ma dostatecznych środków  na uiszczenie owych kosztów. Do wniosku o zwolnienie należy dołączyć dowody potwierdzające sytuację finansową przedsiębiorstwa, która uniemożliwia zaspokojenie kosztów postępowania – w praktyce przedsiębiorstwa przedkładają swoje sprawozdania finansowe czy rachunki bankowe. 

    Zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe do uzyskania tylko na wniosek zainteresowanej osoby. Takie pismo nie podlega żadnej opłacie sądowej i musi być złożone do sądu, który będzie zajmował się daną sprawą. Pamiętajmy, że wniosek powinien być należycie uzasadniony – należy wykazać, że nie jest się w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dobrym uzasadnieniem będą wskazane wcześniej brak odpowiedniego dochodu (lub brak pracy) oraz nieposiadanie jakiegokolwiek majątku. Do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych niezbędne jest dołączenie formularza obejmującego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów. Taki formularz jest dostępny w każdym sądzie oraz w internecie. Podaje się w nim szczegółowy stan majątku oraz dochodów wnioskodawcy.

    Zwyczajowo wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest składny wraz z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, ale nie ma przeszkód do tego, aby nastąpiło to na dalszym etapie sprawy. Pamiętajmy jednak, że zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi.

    Samo złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie gwarantuje, że sąd przychyli się do takiej prośby. Istnieje więc możliwość, że wniosek nie zostanie uwzględniony. W takim przypadku strona musi liczyć się z koniecznością uiszczenia stosownych opłat związanych z toczącym się postępowaniem.

    Jeśli wniosek o zwolnienie był składany wraz z pozwem, a więc gdy wnioskodawcą jest powód, a sąd nie uwzględni takiej prośby, niezbędne staje się uiszczenie opłaty za złożone pismo. Wnioskodawca jest informowany przez sąd listownie o odmowie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz konieczności zapłaty za złożony pozew. Termin na uzupełnienie brakującej opłaty sądowej jest w takim przypadku dosyć krótki, wynosi bowiem 7 dni od chwili odebrania informacji z sądu. Jeśli powód nie zapłaci za pozew, sąd w ogóle nie rozpatrzy sprawy i zwróci pismo bezpośrednio do nadawcy. 

    Dodatkowe koszty postępowania upadłościowego

    Zgodnie z treścią art. 231 i n. Prawa upadłościowego, niezaspokojone z masy upadłości zobowiązania po zakończeniu postępowania upadłościowego ponosi upadły. W przypadku uchylenia postępowania upadłościowego sędzia-komisarz może zwolnić upadłego od ponoszenia kosztów sądowych.

    W przypadku potrzeby, w szczególności w przypadku braku płynnych funduszów masy upadłości, sędzia-komisarz zwoła zgromadzenie wierzycieli w przedmiocie podjęcia uchwały co do wpłacenia przez wierzycieli zaliczki na pokrycie kosztów postępowania albo zobowiąże wierzycieli mających największe wierzytelności, których łączna wysokość wynosi co najmniej 30% sumy wierzytelności przypadających wierzycielom uprawnionym do uczestniczenia w zgromadzeniu, do złożenia zaliczki na koszty postępowania. W przypadku gdy lista wierzytelności nie została sporządzona, wysokość wierzytelności przysługujących wierzycielom ustala się na podstawie spisu wierzycieli złożonego w postępowaniu w przedmiocie ogłoszenia upadłości lub na podstawie spisu wierzytelności sporządzonego w postępowaniu restrukturyzacyjnym albo na podstawie spisu bezspornych wierzytelności przedstawionego na żądanie sędziego-komisarza przez syndyka, sporządzonego na podstawie ksiąg rachunkowych upadłego.

    Wierzycielowi nie przysługuje prawo do zwrotu kosztów poniesionych przez niego w postępowaniu upadłościowym. Wierzycielowi zwraca się jednak poniesione przez niego koszty postępowania wywołanego wniesieniem sprzeciwu co do uznania wierzytelności innego wierzyciela, jeżeli w wyniku wniesienia tego sprzeciwu odmówiono uznania zaskarżonej wierzytelności, jak również zwraca się zaliczkę na koszty postępowania, którą złożył na żądanie sędziego-komisarza albo zgodnie z uchwałą zgromadzenia wierzycieli, jeżeli fundusze masy upadłości wystarczą na jej pokrycie.

    Nie można żądać od wierzyciela zwrotu do masy upadłości kosztów wynikłych z czynności podjętych przez wierzyciela w postępowaniu upadłościowym. Po zakończeniu postępowania upadłościowego upadły nie może żądać od wierzyciela zwrotu kosztów postępowania, chyba że nastąpiło uchylenie postępowania upadłościowego, a wierzyciel zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości w złej wierze.

    Wierzyciel, który zgłosił wierzytelność po upływie terminu wyznaczonego do zgłaszania wierzytelności, ponosi zryczałtowane koszty postępowania upadłościowego wynikłe z tego zgłoszenia, nawet jeżeli opóźnienie powstało bez jego winy, w wysokości stanowiącej równowartość 15% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, chyba że zgłoszenie wierzytelności po upływie terminu jest wynikiem dokonania przez syndyka korekty deklaracji lub innego tego typu dokumentu obejmującego rozliczenie. Syndyk zobowiązuje wierzyciela do wpłaty zryczałtowanych kosztów, o których mowa w ust. 1, na rachunek bankowy wskazany przez syndyka w wyznaczonym terminie.