Rozdzielność majątkowa

blog INLEGIS Kancelarie Prawne

Zgodnie z definicją, którą zawiera art. 51 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 2020, poz. 1359 tj.) dalej w treści artykułu jako: „k.r.i.o.”: „w razie umownego ustanowienia rozdzielności majątkowej, każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później”. Inaczej mówiąc w przypadku ustanowienia przez małżonków rozdzielności majątkowej, każdy z małżonków zachowuje majątek nabyty przed zawarciem małżeństwa oraz majątek nabyty później. Każdy z nich zarządza swoim majątkiem samodzielnie. 

Spis treści
    Add a header to begin generating the table of contents

    Co to jest intercyza?

    Nie należy jednak utożsamiać rozdzielności majątkowej z intercyzą, bo intercyza to jeden z rodzajów rozdzielności, a więc każda intercyza jest rozdzielnością majątkową, ale już nie każda rozdzielność majątkowa jest intercyzą. Intercyza to umowna rozdzielność majątkowa czyli ustrój, który powstaje z chwilą podpisania umowy przed notariuszem. Jest to rodzaj rozdzielności majątkowej, który powstaje w sposób dobrowolny. Małżonkowie podejmują decyzję o zawarciu między nimi umowy rozdzielności majątkowej. Taka umowa,  ze względu na czas i chwilę zawarcia, może zostać ustanowiona w czasie trwania małżeństwa, przed rozwodem albo jeszcze przed zawarciem małżeństwa, na etapie narzeczeństwa. W takim wypadku jej skutek wystąpi na przyszłość. Co do zasady, nie ma możliwości ustanowienia rozdzielności majątkowej ze skutkiem wstecznym. 

    Rozdzielność majątkowa małżonków może powstać również  w drodze przymusowej, np. na skutek orzeczenia zapadłego w wyniku uwzględnienia przez sąd żądania jednego z małżonków lub uwzględnienia żądania wierzyciela jednego z małżonków (skarga pauliańska). Sytuacje powstania rozdzielności majątkowej w sposób przymusowy określają przepisy art. 52 – 54 k.r.i.o.

    Obok ww. ustanowienia rozdzielności majątkowej w drodze orzeczenia sądowego, rozdzielność majątkowa przymusowa może powstać także z mocy prawa, ubezwłasnowolnienie lub ogłoszenie upadłości jednego z małżonków (art. 53 k.r.i.o.) oraz w skutek orzeczenia separacji (art. 54 k.r.i.o.). 

    Jak zrobić rozdzielność majątkową w trakcie małżeństwa?

    Zgodnie z treścią wcześniejszego akapitu, aby ustanowić rozdzielność majątkową w trakcie trwania małżeństwa, należy posłużyć się metodą przymusowego ustanowienia rozdzielności przez sąd lub metodą dobrowolnego ustanowienia rozdzielności majątkowej w drodze umowy zawartej przed notariuszem w formie aktu notarialnego.  

    Każdy z małżonków, z ważnych powodów, może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej. Jest to sposób, którym można się posłużyć  dopiero w trakcie małżeństwa i zazwyczaj jest stosowany, kiedy jeden z małżonków nie wyraża zgody na ustanowienie rozdzielności majątkowej. Metoda dobrowolna ustanowienia rozdzielności majątkowej w drodze umowy jest możliwa przy obopólnej zgodzie i współpracy obojga małżonków. 

    Ile kosztuje intercyza?

    Koszt ustanowienia intercyzy zależy od chwili, w której rozdzielność majątkowa jest ustanowiona. Koszt podstawowy przeprowadzenia rozdzielności to 400 zł i podatek VAT 23 %. Jest to jednak koszt, który obowiązuje jeśli intercyza jest ustanowiona przed ślubem. Jeśli  umowy rozdzielności majątkowej zawierana jest w  trakcie małżeństwa, do podstawowej taksy notarialnej należy doliczyć dodatkowe koszty uzależnione od wielkości posiadanego majątku. Podczas ustalania wartości poszczególnych dóbr (nieruchomości i ruchomości) składających się na majątek wspólny uwzględnia się ceny aktualne, a nie z chwili nabycia. Wysokość kosztów  notarialnych intercyzy reguluje Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz.U. 2020, Nr 1473 tj.). 

    Rozwód a rozdzielność majątkowa?

    Podstawowa zasada brzmi, że rozdzielność majątkowa nie ma wpływu na możliwość uzyskania rozwodu przez któregokolwiek z małżonków. Oczywiście jest możliwe ustanowienie rozdzielności majątkowej bez rozwodu. A odwrotnie? Jak uzyskać rozwód z ustanowioną wcześniej rozdzielnością majątkową? 

    Z chwilą rozwodu między stronami automatycznie ustaje ustawowa wspólność majątkowa małżeńska. Rodzaj rozwodu nie ma znaczenia. Rozdzielność majątkowa powstanie zarówno przy rozwodzie bez orzekania o winie jak i przy rozwodzie z orzekaniem o winie. Zniesienie wspólności ustawowej majątkowej otwiera możliwości do  podziału majątku wspólnego. O tematyce działu majątku wspólnego małżonków pisaliśmy w poprzednim wpisie na blogu. Dla postępowania rozwodowego nie ma znaczenia, czy strony mają ustawową wspólność majątkową czy rozdzielność majątkową małżeńską. Każdorazowo sąd przeprowadzający postępowanie o rozwód bada czy małżonkowie pozostają we wspólności majątkowej małżeńskiej czy też ustała ona wcześniej. Jeśli ustała wcześniej, a nie z chwilą wydania orzeczenia o rozwodzie, w postępowaniu o podział majątku wspólnego, datą rozgraniczającą okres wspólności majątkowej małżonków nie będzie prawomocny wyrok rozwodowy, a moment zawarcia intercyzy. Zasadą jest jednak to, że nie można dokonać podziału majątku  małżonków przed ustaniem wspólności małżeńskiej ustawowej, bez względu na to czy ustała ona na skutek orzeczenia rozwodu czy wcześniej w efekcie podpisania przez małżonków dobrowolnej umowy intercyzy. 

    Rozdzielność majątkowa i jej konsekwencje po rozwodzie?

    W przypadku umownego ustanowienia rozdzielności majątkowej każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później. Każdy z małżonków samodzielnie zarządza swoim majątkiem. Po ustaniu wspólności przestaje istnieć majątek wspólny, dorobkowy. Od tej pory istnieją tylko majątki osobiste, do których należą udziały każdego z małżonków w majątku dorobkowym i przedmioty uzyskane w drodze darowizny lub spadku, przedmioty osobistego użytku itd., które już wcześniej stanowiły majątek osobisty. Oznacza to, że zawsze po ustaniu wspólności dorobkowy majątek staje się współwłasnością w częściach ułamkowych i może być podzielony tak samo ja np. spadek. W przypadku istniejącej wspólności majątkowej małżonków podział jest niedopuszczalny. 

    Pozew o rozdzielność majątkowa w trakcie rozwodu?

    Od wspomnianej powyżej zasady, że nie można ustanowić rozdzielności majątkowej ze skutkiem wstecznym istnieje wyjątek. Tym wyjątkiem jest powództwo o ustanowienie rozdzielności majątkowej w trakcie trwającego powstępowanie o rozwód.  Instytucję reguluje art.  52 § 1 k.r.i.o., który stanowi podstawę prawną powództwa. Zgodnie z  tym przepisem, z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej.

    Pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd, wszczyna odrębne postępowanie sądowe od postępowania rozwodowego. Celem tego pozwu jest ustanowienie rozdzielności majątkowej wcześniej niż z datą rozwodu. Na skutek wniesionego pozwu toczą się w sądzie dwa odrębne postępowania jednocześnie.  

    „Ważne powody” określone w art. 52 § 1 k.r.io. powinno się interpretować tak samo jak w przypadku art. 43 § 1 i 2 k.r.io., który stanowi, że: „§ 1. Oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. §  2.  Jednakże z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. Spadkobiercy małżonka mogą wystąpić z takim żądaniem tylko w wypadku, gdy spadkodawca wytoczył powództwo o unieważnienie małżeństwa albo o rozwód lub wystąpił o orzeczenie separacji”. 

    Pojęcie ważnych powodów nie posiada definicji legalnej. Trafne jest twierdzenie, że w przypadku art. 43 k.r.i.o. to pojęcie ma charakter bardziej restrykcyjny niż ważne powody ujęte w art. 52 § 1 k.r.o., a to z uwagi na to, że w tym drugim wypadku małżonkowie zachowują równe prawa do majątku wspólnego. W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego zwrócono uwagę na to, że ważne powody powinny być oceniane w kontekście norm moralnych. W szczególności stwierdzić należy, iż ważnym powodem jest rażące lub uporczywe naruszanie przez jednego z małżonków obowiązków wobec rodziny, jak również długotrwała separacja zawiniona przez danego małżonka. Trafnie w dorobku doktryny zwrócono uwagę na ocenę ważnych powodów w kontekście okresu, który powinien być badany. Słuszny jest pogląd ograniczający ustalenia do czasu trwania małżeństwa i relacji małżonków w tym okresie, a zatem zdarzenia, które wystąpiły po rozwodzie, nie powinny wpływać na kształtowanie nierównych udziałów. Istotą problemu jest bowiem to, że przedmiotowe pojęcie dotyczy relacji między małżonkami, por. Fras Mariusz (red.) Habdas Magdalena (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. WKP 2021. Regulacja określona w art. 43 § 2 k.r.io. dotyczy ustanowienia rozdzielności majątkowej małżonków poprzez określenia stopnia przyczynienia się małżonków do powstania majątku. Określona tym przepisem instytucja stanowi odstąpienie od ogólnej i naczelnej zasady, że udziały małżonków w majątku wspólnym są równe. 

    Natomiast, powództwo wytaczane na podstawie art. 52 § 1 k.r.io. pozwala na ustanowienie rozdzielności majątkowej w trakcie trwania postępowania o rozwód, z datą wsteczną, bo wcześniejszą niż chwila wydania prawomocnego wyroku rozwodowego. Może mieć to istotne znaczenie dla małżonków, zwłaszcza wobec tego, że postępowania rozwodowe bardzo często trwają nawet kilka lat. W sytuacji gdy przykładowo, jeden z małżonków przed wniesieniem pozwu o rozwód, kupił mieszkanie, w pozwie o ustanowienie rozdzielności majątkowej z datą wsteczną, można wykazać, że zakup mieszkania nastąpił ze środków pochodzących z majątku osobistego małżonka. 

    Podstawa prawna

    1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 2020, poz. 1359 tj.). 
    2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 2021, Nr 1666 ze zm.).
    3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. 2021, poz. 1080 ze zm.).
    4. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 3 stycznia 2018 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2018, poz. 265). 
    5. Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz.U. 2020, Nr 1473 tj.).