Podział majątku po rozwodzie

blog INLEGIS Kancelarie Prawne

Sprawa o podział majątku to sprawa z zakresu postępowania nieprocesowego. Oznacza to, że w tym wypadku nie mamy do czynienia z oznaczeniem stron jako powód i pozwany, a wnioskodawcą i uczestnikiem. W przypadku postępowania procesowego, a w takim trybie przeprowadzany jest m. in. rozwód czy sprawa o ustalenie alimentów, koszty procesu, co do zasady pokrywa strona przegrywająca.

Podział majątku koszty

Mówiąc koszty procesu, mam na myśli koszty zastępstwa procesowego, jeśli druga strona sporu jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika (radcę prawnego lub adwokata), inne należne koszty jak np. koszty opinii biegłych, koszty dojazdów świadków czy też opłaty sądowe uiszczone np. tytułem wpisu od pozwu. 

W postępowaniu nieprocesowym obowiązuje inna zasada niż w procesie, która wskazuje  na to, że koszty, co do zasady dzielone są po połowie, między obie strony sporu. Zgodnie z art. 520 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 2021, Nr 1666 ze zm.) stanowi, że: „każdy uczestnik (także wnioskodawca) ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie”.

Jeżeli jednak uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani wynikiem lub interesy ich są sprzeczne, sąd może rozdzielić koszty stosunkowo. 

Mówiąc o sprawach z zakresu postępowania nieprocesowego, mamy też do czynienia z „większą współpracą” między stronami. Inaczej, niż w procesie gdzie powód występuje   z powództwem przeciwko pozwanemu, pozywa go, tak w postępowaniu nieprocesowym jedna osoba wszczyna postępowanie wnioskiem (wnioskodawca), a pozostałe osoby, mające w nim interes prawny „przyłączają się”, jako uczestnicy. Z tych względów, koszty sądowe w postępowaniu nieprocesowym ulegają podziałowi pomiędzy uczestników postępowania. 

Ponadto, w zakresie uiszczenia wpisu od wniosku o podział majątku, ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. 2021, poz. 1080 ze zm.) rozróżnia dwie stawki opłaty sądowej w zależności od tego czy strony mają zgodną propozycję podziału majątku czy też  mają różne zdania w kwestii oczekiwanego rozstrzygnięcia.  Opłatę stałą w kwocie 1000 złotych pobiera się od wniosku o podział majątku wspólnego po ustaniu małżeńskiej wspólności majątkowej. Jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt podziału tego majątku, pobiera się opłatę stałą w kwocie 300 złotych. 

Kto płaci za biegłego przy podziale majątku?

Analizę należy rozpocząć od tego kiedy potrzebne jest powołanie biegłego i przeprowadzenie w sprawie dowodu z jego opinii. Otóż, będzie to niezbędne w sytuacji gdy choćby jedna strona sporu będzie kwestionowała wartość nieruchomości lub ruchomości (np. samochodu) wchodzącej w skład majątku wspólnego.

W przypadku wyceny nieruchomości sprawa może być o tyle problematyczna, że jeśli strony nie będą chciały dojść do porozumienia co do sposobu podziału, dowód z opinii jednego biegłego, z zakresu wyceny nieruchomości, może być niewystarczający. Zgodnie z przepisami postępowania cywilnego, naczelnym sposobem podziału powinien być podział fizyczny, a aby go przeprowadzić  biegły z zakresu budownictwa powinien określić czy wydzielenie w nieruchomości dwóch samodzielnych lokali, spełniających kryteria odrębności w rozumieniu ustawy o własności lokali, w ogóle jest możliwe do przeprowadzenia. 

Co do podziału kosztów w postępowaniu nieprocesowym o podział majątku, dowód z opinii biegłego może być dopuszczony i przeprowadzony na wniosek strony lub z urzędu,  gdy sam sąd uzna, że przeprowadzenie takiego dowodu w sprawie jest niezbędna.

Jeśli obie strony nie mogą wypracować wspólnego stanowiska co do wartości spornej nieruchomości czy ruchomości, powołanie biegłego ma służyć zaspokojeniu interesów ich obojga, a więc w takim wypadku, sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie, rozliczy koszty po połowie, między obie strony.

Według uznania sądu, może on również odstąpić od egzekwowania od uczestników postępowania kosztów opinii biegłego, obciążając tym wydatkiem Skarb Państwa. W skrajnych przypadkach, sąd może odstąpić od zasady ponoszenia kosztów przez strony według udziału, obciążając nimi tylko jedną ze stron. Stanie się tak jednak tylko w przypadku rażącego braku współpracy przez danego konkretnego uczestnika postępowania. Natomiast, jeśli sąd zarządzi uiszczenie zaliczki na poczet opinii  biegłego w toku postępowania, zaliczkę taką będzie musiała uiścić ta ze stron, która wnosiła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Wpłacona zaliczka zostanie rozliczona w orzeczeniu kończącym postępowanie. 

Wspomniany wcześniej art. 520 § 2 i § 3  k.p.c. stanowi, że: „jeżeli uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub interesy ich są sprzeczne, sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub włożyć go na jednego z uczestników w całości. To samo dotyczy zwrotu kosztów postępowania wyłożonych przez uczestników. (…) Jeżeli interesy uczestników są sprzeczne, sąd może nałożyć na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego uczestnika. Przepis powyższy stosuje się odpowiednio, jeżeli uczestnik postępował niesumiennie lub oczywiście niewłaściwie”. 

Kto ponosi koszty sądowe przy podziale majątku?

Zgodnie z tym co zostało wskazane powyżej, koszty sądowe ponoszą obie strony w równym zakresie. Pierwszą opłatę, tj. opłatę od wniosku głównego, powinien uiścić wnioskodawca w całości i podlega ona rozliczeniu na koniec postępowania. Co do zasady – uczestnik (czyli drugi współwłaściciel) powinien zwrócić wnioskodawcy połowę tej opłaty po orzeczeniu końcowym (odpowiednio połowę opłaty 300 zł bądź 1000 zł w zależności od tego czy wniosek o podział majątku zawierał wspólną propozycję podziału czy też nie). Wyjątki, kiedy sąd może odstąpić od egzekucji kosztów od stron albo obciążyć nimi tylko jedną ze stron, zostały omówione wcześniej. 

Natomiast, w tym miejscu warto wspomnieć o możliwości podziału majątku, bez udziału sądu, przed notariuszem. W takim wypadku strony również powinny uiścić koszty sądowe, ale jest to rozwiązanie, które bardzo często pozwoli zaoszczędzić czas i niepotrzebne nerwy, które mogą towarzyszyć udziałowi w rozprawach przed sądem. 

W przypadku podziału majątku przed notariuszem, strony zgadzają się ze sobą i dokładnie wiedzą jak podzielić wiążące ich aktywa, niezbędne będzie w tym zakresie sporządzenie odpowiedniej umowy. Co istotne, podziałowi majątku w każdej formie, mogą być poddane tylko aktywa. Nie ma więc możliwości podzielenia np. zobowiązań kredytowych.

Taki podział majątku wiąże się z uiszczeniem taksy notarialnej, ale daje on możliwość uniknięcia większych wydatków jak np. koszty opinii biegłych gdyż koszt tylko jednej takiej opinii może wynosić ok. 3 tysięcy złotych. Wysokość taksy notarialnej regulowana jest Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości i zależy od wartości przedmiotu danej umowy (wartości dzielonego majątku). Natomiast niezbędnym warunkiem dokonania podziału majątku przed notariuszem jest zgodna wola podziału obojga małżonków. Bez tej przesłanki, jedynym możliwym sposobem podziału będzie przeprowadzenie postępowania sądowego. 

Kto płaci za sprawę o podział majątku?

Oprócz kosztów sądowych podziału majątku, mogą pojawić się koszty związane z prowadzeniem sprawy przez profesjonalnego pełnomocnika, adwokata czy radcę prawnego. Wynagrodzenie dla radcy prawnego będzie zależeć od indywidualnie ustalonej z Klientem stawki. Jej wysokość zostanie ustalona na podstawie stopnia skomplikowania sprawy oraz szacunkowego nakładu pracy. Jednakże nie może ona być niższa od minimalnej wysokości stawki wynikającej z Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych. 

W postępowaniu procesowym, zgodnie z zasadą, że strona przegrywającą ponosi koszty procesu, zapłaciłaby ona także za koszty zastępstwa radcy prawnego drugiej strony. W postępowaniu nieprocesowym każdy płaci, co do zasady, za swój udział w sprawie, czyli także za koszty zastępstwa  swojego radcy prawnego. Oczywiście, w dalszym ciągu obowiązują odstępstwa od reguły, po które może sięgnąć sąd w orzeczeniu kończącym sprawę, jak nierównomierne rozłożenie ciężarów kosztów między stronami, odstąpienie od zasądzenia kosztów lub też nałożenie ich tylko na jedną stronę. 

Czy jest możliwy podział majątku przed rozwodem?

Pytanie nie jest jednoznaczne. Zgodnie z literalnym brzmieniem przepisów, podziału majątku wspólnego małżonków można dokonać dopiero po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej. W takim rozumieniu, podział majątku jest możliwy dopiero po rozwodzie. 

Jednakże, strony mogą wprowadzić, w drodze umowy, ustrój rozdzielności majątkowej, a wtedy okres wspólności majątkowej małżonków ustanie jeszcze w trakcie trwania małżeństwa, które wobec zawarcia umowy majątkowej odrębności, wcale nie musi zakończyć się rozwodem. W chwili zawarcia przez strony umowy rozdzielności majątków, mogą one taki majątek podzielić. Podobnie, jak w przypadku przystąpienia do podziału majątku po ustaniu małżeństwa stron, tak i w tym wypadku podziału może dokonać na drodze sądowej bądź też w drodze czynności przed notariuszem. 

Jak uniknąć podziału majątku po rozwodzie?

Odpowiedzi na to pytanie częściowo udziela poprzedni akapit wskazując, że z chwilą podpisania przez małżonków umowy rozdzielności majątkowej, ustaje majątek wspólny, a strony mogą go podzielić,  bez rozwodu lub przed rozwodem. Idąc o krok dalej, małżonkowie mogą  wedle własnego uznania sprawić, że majątek wspólny w ogólne nie powstanie, a więc nie będzie czego dzielić. 

Gwarancją uniknięcia podziału majątku po rozwodzie jest podpisanie po zawarciu małżeństwa intercyzy, która wprowadzi rozdzielność majątkową małżonków. Zawarcie intercyzy ma zawsze miejsce w drodze aktu notarialnego. Natomiast, taka umowa nie zawsze musi prowadzić do powstania rozdzielności majątkowej małżonków. Równie dobrze w drodze intercyzy może powstać rozszerzona wspólność majątkowa lub rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków. Jeśli skutkiem intercyzy ma być „podział majątku” powinna prowadzić do rozdzielności majątkowej. 

Podział majątku po rozwodzie a dzieci

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że sposób rozwiązania małżeństwa stron  i to czy za rozpad małżeństwa został uznany wyłącznie winny jeden z małżonków czy też małżeństwo rozwiązano orzeczeniem rozwodu bez orzekania o winie, nie ma żadnego wpływu ani przełożenia na  postępowanie w przedmiocie podziału majątku. Natomiast, wina małżonka za rozpad małżeństwa może mieć wpływ na zasadność ustalenia oraz wysokość alimentów przyznanych na rzecz małoletnich dzieci lub drugiego małżonka. Ponadto, małżonek wyłącznie winny rozpadu małżeństwa nie może żądać zasądzenia na swoją rzecz alimentów (z tytułu np. pogorszenia się jego sytuacji majątkowej na skutek rozwodu). Sprawa o ustalenie alimentów jest jednak sprawą z katalogu spraw procesowych. Sąd orzeka o alimentach w wyroku rozwodowym bądź strony dochodzą swoich praw w drodze odrębnego powództwa. Zawsze odbywa się to jednak w drodze sprawy z zakresu spraw procesowych,  a po przeciwnych stronach sporu stają powód i pozwany. 

W zakresie wpływu wspólnych dzieci  stron (dorosłych czy małoletnich) na sprawę o podział majątku, z prawnego punktu widzenia, ich obecność nie ma żadnego znaczenia dla sprawy. 

Zapraszamy do kontaktu z Kancelarią (tel.: +48 71 729 21 50 lub e-mail: kancelarie@inlegis.pl) - reprezentujemy klientów na terenie całej Polski.